Ga je heen en weer tussen de presteerder en de uitsteller? Vind het werkbare midden.

Een veelvoorkomend innerlijk conflict is de strijd tussen de ‘presteerder’ en de ‘vermijder’ in ons.

Het ene moment zit je bevlogen en gemotiveerd aan het werk, het andere moment lijkt de klus veel te groot en zie je het nut er niet meer van in. 

Perfectionistisch met veel zelfkritiek

Ik geef je graag een voorbeeld: Sanne (34) is een betrokken en geslaagde professional. Ze werkt hard, wil alles goed doen en is perfectionistisch in haar werk. Achter die drang tot presteren zit echter een constante spanning.Wanneer zij fouten maakt of denkt dat ze ‘tekortschiet’, voelt ze schaamte en zelfkritiek. Tegelijk is er een deel in haar dat het liefst wil wegvluchten — zich terugtrekken, niets meer voelen, alles even loslaten. Deze twee innerlijke krachten – de presteerder en de vermijder – botsen voortdurend en veroorzaken innerlijke uitputting.

Conflicten tussen persoonlijkheidsdelen

In mijn praktijk kijk ik graag naar deze situatie volgens zienswijze van Janina Fisher.Janina Fisher ziet dit soort innerlijke conflicten als een uiting van gedeelde zelven of “parts” — delen van het zelf die gevormd werden door traumatische of stressvolle ervaringen, elk met een eigen perspectief, gevoel en gedragsstrategie. Je kunt het persoonlijkheidsdelen noemen.

In dit voorbeeld:• De presteerder vertegenwoordigt waarschijnlijk een overlevingsdeel (manager part) dat ooit is ontstaan om veiligheid te garanderen via controle, erkenning en ‘goed doen’. Dit deel komt voort uit ons vechtinstinct.• De vermijder representeert een beschermend deel dat probeert verdere pijn, schaamte of overbelasting te voorkomen door zich terug te trekken of te dissociëren. Dit deel komt voort uit ons vluchtinstinct.

Leeglopen

Omdat zowel de presteerder als de vermijder draaien op onze krachtigste instincten, kunnen we behoorlijk leeglopen als deze situatie voortduurt. Deze instincten halen hun energie namelijk uit de reservebatterij van ons lichaam en gaat ten koste van allerlei herstel-en rustprocessen. Beide delen hebben dus een beschermende intentie, maar werken nu op een manier die vastloopt en het dagelijks functioneren ondermijnt. 

Volgens Fisher is het belangrijk te beseffen dat geen enkel deel “het probleem” is — het probleem ligt in het ontbreken van samenwerking ertussen.  

De benadering volgens Fisher’s model

1. Creëren van veiligheid en regulatie

Voordat we naar de delen gaan kijken, is stabilisatie essentieel. Fisher benadrukt het belang van:• Grounding-oefeningen• Bewustwording van lichaamssensaties• Het stimuleren van zelfcompassie en afstand (“Ik merk dat er spanning is tussen delen van mij…” in plaats van “Ik ben kapot van binnen”).

2. Introduceren van de taal van delen

Dan help ik de cliënt haar interne wereld te verkennen:“Kunnen we samen kijken naar dat deel dat zo hard wil werken, en dat andere deel dat het juist wil opgeven?”Het doel is nieuwsgierigheid zonder oordeel— en nieuwsgierigheid naar elk deel zonder te kiezen voor één kant.

3. Herkenning van beschermende intenties

Beide delen worden erkend voor hun poging om de cliënt veilig te houden.We vragen ons af:“Waar probeerde dit deel je ooit voor te beschermen?” Hierdoor ontstaat empathie en vermindert de innerlijke polarisatie.

4. Verbinding tussen het volwassen bewuste zelf en de delen

Dan komt er een dialoog tussen het beschermingsdeel en het volwassen deel.• De ‘presteerder’ mag leren iets achterover te leunen en te vertrouwen op de volwassen kant van -in dit geval- Sanne.• De ‘vermijder’ mag leren dat verantwoordelijkheid nemen geen directe bedreiging meer is. En leert hiermee ook vertrouwen op het oordeel van de volwassen kant. 

Fisher gebruikt hierbij vaak mindful noticing en internal communication: 

5. Integratie

Na verloop van tijd ontstaat meer interne samenwerking: beide delen kunnen in balans samenwerken. De cliënt leert herkennen dat ze meerdere innerlijke reacties heeft, maar niet is. De energie die voorheen in conflict ging, komt vrij voor veerkracht en verbondenheid.

Doel van de benadering

Een innerlijk conflict dat hoog oploopt, zoals tussen de presteerder en de vermijder, is vaak het resultaat van vroeg ontstane beschermingsstrategieën.Janina Fisher’s benadering helpt om via compassie, lichaamsbewustzijn en delen-werk de interne dialoog te herstellen. Zo transformeert wat ooit overlevingsgedrag was, in samenwerking en zelfverbondenheid.